24.12.16

ΛΙΔΟΡΙΚΙΩΤΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ






   Όπως κάθε  τόπος  , έτσι και  το  Λιδορίκι με  τα  γύρω  χωριά του , είχαν τα  έθιμά  τους , που έμοιαζαν  με  τα  έθιμα  της  υπόλοιπης  Ρούμελης ,  με  κάποιες μικροδιαφορές  βέβαια .
   Για τα  προπολεμικά Λιδορικιώτικα Χριστουγεννα  , φίλοι  μου , έχουμε τη  μαρτυρία  της  αείμνηστης χωριανής  μας  Σοφίας  Καραχάλιου – Παλαιολόγου , που  το  2000 έγραψε  ένα  βιβλίο για  το  προπολεμικό  Λιδορίκι και  μεταξύ  των  άλλων  αναφέρεται  και  στα έθιμά  μας .

IMG
    Η αναφορά  είναι  σύντομη και  καλύπτει ικανοποιητικά το  θέμα . Εξαιρετικό επίσης  είναι τα κείμενα :  του  αξέχαστου  Αλέκου Κωστάκη – Μαργέλλου , του  Καφτανιαλέκου  όπως  τον  λέγαμε , με  τίτλο “ Χριστούγεννα με  χοιρινό  και  κορώνα – γράμματα “, το  οποίο  δημοσιεύσαμε ολόκληρο    προ ημερών , της  Τούλας Ξηρομάμου – Λαβίδα , “ τσιγαρίδες  και  αχνιστοί ..σαρμαδες “ και της Τασίας Κατσώνη – Μαραγκού , “ Κρασοκατάνυξη  και  κοντοσούφλι “ . Το  κείμενο  “ Χριστούγεννα με  χοιρινό  και  κορώνα – γράμματα “ , όπως  και  όλα  τα  άλλα  του  Αλέκου , είναι ..” αξονική  τομογραφία “ της  Λιδορικιώτικης  ζωής , ιδιαίτερα  της  προπολεμικής .
  Πάντως στα  περισσότερα  μέρη  της  πατρίδας  μας , με  μια  μικρή εξαίρεση της βόρειας  Ελλάδας , τα  Χριστουγεννιάτικα  έθιμα είναι πάνω – κάτω  τα  ίδια . 
  Ας  δούμε  τι  λέει  η  Σοφία  Καραχάλιου – Παλαιολόγου …

         ΟΙ   ΓΙΟΡΤΑΔΕΣ 

         Τα  Χριστούγεννα 

  “  Τα χρόνια  εκείνα , είχανε σε  κάθε  σπίτι “ μανάρια “ , αρνιά και γουρούνια , χοιρίδια και  σαν  έφταναν  τα  Χριστούγεννα , τα  έσφαζαν για  να  έχουν  κρέας για  τις  γιορτές . Οι  νοικοκυρές , άρχιζαν τις προετοιμασίες , πολύ καιρό πριν και  για την  παραμονή των  Χριστουγέννων , ζύμωναν ψωμιά και  τα  έψηναν  στους  φούρνους , καίγοντας  ξύλα . Τα  ψωμιά αυτά , τα  στόλιζαν με  ένα  σταυρό από  ζυμάρι και με τα  χείλη  ενός μικρού  ποτηριού , έφτιαχναν κύκλους , που  συμβόλιζαν μικρά  αρνάκια . Έβαζαν επάνω τους και  αμύγδαλα και  στο  εσωτερικό τους  ένα  νόμισμα .
   Όποιος  έβρισκε  το  νόμισμα , ήταν ο  τυχερός  της  χρονιάς . Τα ψωμιά  τα  έλεγαν “ Χριστόψωμα “ . ΄’Εφτιαχναν  και  κάτι  κουλούρες , για  τα μικρά  παιδιά και  τα  βαφτιστήρια , τις  στόλιζαν κι’ αυτές  με  διάφορα σχέδια , “ κεντήματα “ , βάζοντας  στη μέση ένα  αυγό και  ρίχνοντας  ζάχαρη . Θυμάμαι πως  τα  παιδιά έκαναν  σαν  τρελά για  τις  κουλούρες .
   Την  παραμονή των  Χριστουγέννων , πήγαιναν τα  παιδιά να  πούνε  τα  κάλαντα στις  διάφορες  γειτονιές , ώστε με  τα λίγα  χρήματα που  κέρδιζαν να  αγοράσουν κανένα παιχνιδάκι  της  εποχής . Την ημέρα των  Χριστουγέννων , μαζεύονταν όλοι  μαζί , συγγενείς και  φίλοι , έτρωγαν και  γλεντούσαν ,  τραγουδώντας  δημοτικά  τραγούδια . “
   Όπως  θα  δούμε , σε  όλα  τα  κείμενα , η  γιορτή  των  Χριστουγέννων είναι ή μάλλον  ήταν , άρρηκτα  συνδεμένη νε  το “ σφάξιμο του γουρουνιού , δείτε  ένα  απόσπασμα  απ’ τις  χριστουγεννιάτικες  αναμνήσεις  της  Τασίας  Κατσώνη – Μαραγκού :
“  Δεν μπορώ όμως , να μη χαμογελάσω σαν θυμηθώ τον καθηγητή της Φυσικής Κώστα Καραμήτσο στο Μαλανδρίνο , τότε που είχε μεταφερθεί εκεί το Γυμνάσιο Λιδορικίου , το 46-47 . Σήκωσε στον πίνακα μια μαθήτρια Μαλανδρινέα , του έλεγε άσχετα..πράγματα , μάλλον ασυναρτησίες . Τότε , με εκείνο το ανεπανάληπτο ειρωνικό του ύφος , που σ'έκανε..σκόνη , ρώτησε : " Παιδί μου πότε έχουμε Χριστούγεννα ; ".  " Τότι π' σφάζουμι του...γρούνι , κύριι καθηγητά .." 
   " Και..πότε σφάζουμε το γουρούνι , παιδί μου ; "
   "...Στ'ς..είκουσι..τρείς  Σιπτιμβρίου..." !!!
   Το τι έγινε ..δεν λέγεται , δεν..περιγράφεται...”
΄  Να  και  τι θυμάται  η  Τούλα Ξηρομάμου- Λαβίδα  σχετικά  με  το  σφάξιμο  του  γουρουνιού : 
“…Θυμάμαι , που  μια  βδομάδα πριν  τα  Χριστούγεννα , άρχισαν  να  σφάζουν  τα  γουρούνια . Αυτές  τις μέρες , δεν  ήταν  να  σταθείς πουθενά από  τα  ουρλιαχτά …
    Αμέσως  μετά , άρχιζαν να  κάνουν τα  λουκάνικα  και τις  ματιές , να λιώνουν  το  πάχος , να βγάζουν τη  γλίνα ( το  λίπος ) και να  κάνουν  και  το  “ σύγλινο “ και  τις  ωραίες  τσιγαρίδες , που  μόλις τις  βλέπαμε , μας  τρέχανε  τα  σάλια  μας , γιατί  τότε  νηστεύαμε και  έπρεπε πρώτα να  μεταλάβουμε για  να  τις γευτούμε …”
   Μεταπολεμικά , απ’όσο  μπορώ  να  θυμηθώ , η  “ εκτροφή “ γουρουνιών είχε  πολύ  περιοριστεί , και  ελάχιστα  σπίτια ,  στις  κεντρικές   γειτονιές τουλάχιστον ,  είχαν  γουρούνι , για  Βαρούσι , Ψαλά  , Γυφτομαχαλά και  Λάκκες  δεν  μπορώ  να  θυμάμαι , αυτό  όμως  που  θυμάμαι  καλά –καλά , σαν  να ήταν  χθες , είναι  το  σφάξιμο  του  μοναδικού  γουρουνιού  της  γειτονιάς μας , στο  διπλανό  σπίτι  απ’ το  δικό  μας στο  Βουλγαραίϊκο , στου  “ Τσελεμεντέ  “ ..
   Δυο  - τρεις μέρες  πριν απ’ τα Χριστούγεννα , ο  Μήτσος Βούλγαρης  παρέα  με  τον  Γιώργο τον Ξηρομάμο και τον  Παλαιολόγο Παλαιολόγο , τον  Πολ , όπως τον  λέγαμε  λόγω μακράς  θητείας  στο  Αμέρικα και κάποιους απ’ τους Κωστοπαναγιωταίους , γείτονες  απ’ την  άλλη  μεριά , έβγαζαν  το  γουρούνι  απ’ την  αποθήκη , που  ήταν στον  πάτο  του  κήπου και  άρχιζαν  την διαδικασία του..σφαξίματος  .
   Εδώ τα  πράγματα  εξελίσσονταν όπως  τα  περιγράφει  η  Τούλα με  λίγα  λόγια . Το  γουρούνι , προφανώς καταλαβαίνοντας  τι  μέλλει ..γενέσθαι “ έσκουζε “ γοερά κι’ ακουγόταν σ’ όλο  το  χωριό , οι  δε “ σφαχτάδες “ είχαν  ένα  τσεκούρι μεγάλο και  φυσικά  και  μαχαίρια .
   Στην  αυλή δε  του  σπιτιού μας , που είναι  δίπλα απ’ το  Βουλγαραίϊκο , είχαμε  μαζευτεί  μερικά  παιδιά , αφ’ενός να  παρακολουθήσουμε το  σφάξιμο , και  αφ΄ετέρου να  διεκδικήσουμε τη..” φούσκα “ του γουρουνιού , δηλαδή  την “ κύστη ή  ουρήθρα “ του , για  να  τη χρησιμοποιήσουμε  σαν μπαλόνι . Βέβαια  , ο  τυχερός  συνήθως  ήμουνα εγώ  , σαν  γείτονας .
   Το  πρώτο  πράγμα  που  γινόταν , ήταν  το  χτύπημα στο  κεφάλι με  το  πίσω  μέρος  του  τσεκουριού , που  μάλλον  ζάλιζε το  γουρούνι  και  ακολουθούσε  το  σφάξιμο , ενώ  το  σκούξιμο αντηχούσε  σ’ όλο  το  χωριό ..
   Όταν τελείωνε  το σφάξιμο , παίρναμε  την  “ φούσκα “ και  φεύγαμε γιατί  το  θέαμα  ήταν …στενάχωρο …
   Οι  προετοιμασίες  όμως  για  τις  γιορτάδες , ξεκίναγαν πολύ  νωρίτερα , οι  νοικοκυρές έφτιαχναν τα  παραδοσιακά γιορτινά  γλυκά , μπακλαβά με πολλά  φύλλα χειροποίητα και  μπόλικο καρύδι ή αμύγδαλο , κουραμπιέδες άντε  και  καμιά  ρυζοριβανή , ενώ  για  το  καλό , έπαιρναν  απ’ το  μαγαζί  μας και  λίγα..” φοντανάκια “ ( φοντάμια  τα  λέγαν ) , αργότερα  και λίγα  σοκολατάκια και  φυσικά  δεν  έλειπε  ποτέ  το…λουκουμάκι …
  Θα  αναρωτιέστε  σίγουρα  προς  τι  η  τόση  ποικιλία..γλυκισμάτων ; Έχει…έχει και  παραέχει . Για  να  καταλάβετε  το…” παλιό Λιδορικιώτικο εορταστικο  εθιμοτυπικό “ , διαβάστε  μια  περικοπή  από  παλιότερο  σχετικό..” εορτοδημοσίευμα μας “…και  θα  καταλάβετε ..

   “ Οι νοικοκυράδες , από νωρίς είχαν φροντίσει για όλα τα..γαστριμαργικά..καλούδια , να οι..σαρμάδες , οι πίτες , τ' αρνάκι με τις πατατούλες στο φούρνο , για να μην..προχωρήσουμε σε ..εξειδικευμένες.. Λιδορικιώτικες ..λιχουδιές , γαρδούμπες , κοκορέτσι κλπ , και τι δεν είχε , αδέρφια , το γιορτινό τραπέζι , και το μπακλαβά του , τους κουραμπιέδες του , και τα..σοκολατάκια του , και τα φοντανάκια του αλλά και το λουκουμάκι  και τη..ρυζοριβανή του , έχουμε το σκοπό μας που τ' αναφέρουμε ..απ' ούλα τα..καλούδια ...δόξα τω Θεώ .
   Βέβαια απ' τα...χαράματα , η νοικοκυρά ήταν στο ποδάρι , δουλειές ..δουλειές , τα πάντα έπρεπε να ‘ναι στην εντέλεια , τα φαγητά , οι πίτες , τα γλυκά , τ' Αι Δημήτρια στα βάζα , το ..φρεσκοφτιαγμένο κυδώνι , μοσχοβόλαγε..μοσχομολόχα , κι΄η οικοδέσποινα λαμποκόπαγε από χαρά , η πάστρα δε του σπιτιού και της αυλής έβγαζε...μάτια , κι εκείνη η ..αξέχαστη , για τους παλιούς , περίεργη μυρωδιά του ασβέστη..να πλανιέται στις..γειτονιές και τα σοκάκια .
   Βλέπεις , τότε , ήταν ..έθιμο , αλλά κα εκ των..τοπικών αρχών..επιβεβλημένο , το ασβέστωμα των πεζοδρομίων τα Σαββατοκύριακα και τις Γιορτές , και κατ' επέκτασιν και των αυλών και των..τενεκεδο..γλαστρών....η νοικοκυρά λοιπόν απ' το πρωί στο πόδι , να γίνουν όλες οι δουλειές , γιατί τ' απόγευμα , από νωρίς , άρχιζαν οι πρώτες επισκέψεις , οι...παιδικές , τα παιδιά είχαν..οργανωμένο..σχέδιο , καταγράφανε τους εορτάζοντες , κατά..γειτονιά , εξαιρούσαν..τους..πενθούντες και μη..εορτάζοντες , και παρέες , παρέες , άρχιζαν , από νωρίς , την..γύρα , προς..άγραν..γλυκισμάτων....
  ‘Ισως σε πολλούς , νέους κυρίως , να φανεί περίεργο αυτό , όμως αγαπημένοι μου φίλοι , είναι μια ..πραγματικότητα , πολύ...σκληρή ίσως αλλά πραγματικότητα , και δεν το αναφέρω ..έτσι στον ..βρόντο , στον ..αέρα , μια βαθειά πληγή στο βάθος της παιδικής μου , τότε , ψυχής , ήταν το γεγονός ότι πολλά παιδιά , γειτονάκια , συμμαθητές , φίλοι μου αγαπημένοι , παιδιά που καθημερινά ήμασταν όλη μέρα ..μαζί , έρχονταν τ' απογεύματα , που έκανα...εγώ βάρδια , στο μαγαζί μας , Ζαχαροπλαστείο στ' Αλωνάκι , και με ρωτούσαν αν υπάρχουν ταψιά , από κανταίφια , μπακλαβάδες κλπ , για καθάρισμα , να τα..ξύσουν και να..γλυκαθούν...όπως το διαβάζετε , αδέρφια ...
   Θα πρέπει , βέβαια , να τονίσουμε και να θυμίσουμε , πως τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια , η ζωή στο χωριό μας , αλλά και σ' όλη την Ελλάδα , ήταν..πολύ..πολύ..δύσκολη , οι Λιδορικιώτες μόλις και μετά βίας ...επιβίωναν , και φυσικά τα..γλυκά δεν αποτελούσαν και την πρώτη..προτεραιότητα σε μια οικογένεια , ο πατέρας αγωνιζόταν στον επαγγελματικό του χώρο , κι' η μάνα η..τρυγόνα , προσπαθούσε με..νύχια και με..δόντια , να..κουμαντάρει τα λιγοστά..λεφτά , αν υπήρχαν κι' αυτά , για να τα φέρει βόλτα , οικονομολόγος με πολλά...μάστερ , η Ελληνίδα μάνα και νοικοκυρά , ειδικά της εποχής εκείνης ....
   Έφτιαχνε λοιπόν τα..πρεπούμενα , φαγητά και γλυκά , αλλά και κατά την.. επικρατούσα τακτική , είχε και τις ...εναλλακτικές της λύσεις , είχε το μπακλαβά και τους κουραμπιέδες της , τα σοκολατάκια της , αλλά..και το ..φοντανάκι και τη..ρυζοριβανή και φυσικά το πιο..οικονομικό..λουκουμάκι , είχε κι' αυτή το πρόγραμμά της , ήξερε , πάνω-κάτω , ποιοί και πόσοι , περίπου , θα ‘ρθουν , μεγάλοι μικροί , τους έβαζε σε..κατηγορίες , τους..αξιολογούσε δηλαδή , με τα δικά της..αντικειμενικά..κριτήρια , βαθμό συγγενείας , κοινωνική..θέση , φιλική σχέση , κουμπαριές κλπ , και ήξερε περίπου τι θ' αντιμετώπιζε , τι..ζήτηση θα υπήρχε δηλαδή . 




Οι κλασσικοί  κουραμπιέδες , με  βούτυρο  γίδινο και  μύγδαλα

Μπακλαβάς , πολύφυλλος και  με  μπόλικο  καρύδι ή μύγδαλο

Χαλβάς σιμιγδαλένιος

Η  ρυζοριβανή , που  έλυνε  ..προβλήματα ..


   Στα παιδιά..επισκέπτες , τα ..πρώτης κατηγορίας , έδινε σοκολατάκι , συνήθως , η και γλυκό..τυλιχτό , στα άλλα..τα δευτερότερα , φοντανάκι ή..λουκουμάκι , δεν είναι δε τυχαίο αυτό που λέγεται στο χωριό μας , ειδικά γι 'αυτές τις περιπτώσεις :
           Στα καλά-καλά πιδιά...κουραμπιέ κι.. μπακλαβά 
          ,κουμουντούρου Σαψαρή..μαλαχόζι κι..ριβανή , 
και...ερμηνεύω τις..άγνωστες λέξεις , μαλαχόζι είναι αδέρφια , ο γνωστός μας χαλβάς , ο σπιτικός με το αλεύρι η το σιμιγδάλι , όσο για  τη “ ρυζοριβανή “, δεν  έχει  καμιά  απολύτως  σχέση με  το  γνωστό  “ ραβανί “ που  μάλλον  έχει  ανατολίτικη  προέλευση , η δική μας  ριβανή , είναι ένα.¨.” οικονομικό “ γλυκό , που  φτιάχνεται από κομμένο ρύζι , ζάχαρη  και  νερό , γι’ αυτό και  ανήκε  στην  κατηγορία  των..” δευτερότερων “ γλυκών  , νομίζω λοιπόν πως αυτή η Λιδορικιώτικη ρήση , σας δίνει πλήρη εικόνα και λύνει κάθε..απορία σας...ο μπάρμπα Κώστας ο Σαψαρής ( και  η  παρέα  του ) , θεός σχωρέστον , ζευζέκης ...ηξαπανέκαθιν , δεν ..καλοπερνούσε φαίνεται στις..γιορτάδες  ..
   Αφού τελείωνε λοιπόν  η παιδική ...παρέλαση , το βραδάκι πια άρχιζαν να ‘ ρχονται οι μεγάλοι , οι οποίοι , όμως ήταν...μπασμένοι στο ..κόλπο , και ...εξηγούμαι , η όλη γιορτινή ..διαδικασία , είχε αδέρφια , το..τελετουργικό  της , τα..τερτίπια της , οι στενοί..στενοί συγγενείς και..φίλοι , οι...κολλητοί , που λέμε , πήγαιναν κάπως αργά , και κάθονταν μετά στο..τραπέζωμα , γι' αυτό και δεν πολυκάθονταν στον χώρο..υποδοχής , πέρναγαν , συνήθως κατ' ευθείαν στην κουζίνα , οι..περαστικοί , κάθονταν στο ..καλό δωμάτιο , τρώγαν το γλυκό τους , πίναν και το..πίπερμαν ή το τριαντάφυλλό τους , λικέρια..ήταν αυτά , λέγανε και τα σχετικά και συνεχίζαν γι' αλλού , βέβαια αν κάποιοι απ' αυτούς ήταν στο..πρόγραμμα της...συνέχειας , φρόντιζε η νοικοκυρά η ο νοικοκύρης να τους το..ψιθυρίσει στο αυτί  , και φυσικά πέρναγαν στο...βάθος , όπως λέμε..στο βάθος..κήπος .
   Αφού λοιπόν πέρναγε το..επισκεπτικό...ωράριο , στηνόταν τραπέζι μ' όλα τα καλούδια , και το σπιτικό  κρασάκι , και γινόταν το έλα...να δεις , φέρναμε και τις στροφούλες μας , ας είναι καλά τα..γραμμόφωνα , λέγαμε και τα τραγουδάκια μας , τ' τραπιζιού , π' λένι , και το γλέντι κράταγε μέχρι το πρωί , ε..μια φορά γιορτάζει κανείς.... εμείς βέβαια , που  μέναμε κατ’ αντικρύ  στον  Γυφτομαχαλά , το  γλεντάγαμε ..” ακουστικώς “ τουλάχιστον , πολλές  φορές  το  χρόνο , είτε σε  γιορτάδες ,  είτε  σε Κυριακάδες , γιατί  ακριβώς  απέναντί μας , είναι  η  Ταρααναίϊκη , γειτονιά , η  Γεωργουσοπουλαίϊκη  δηλαδή , που το  γραμμόφωνο , το  πικάπ και το   κασετόφωνο , ήταν  πρώτο  παραχέρι , και  έχοντας  και  στην  οικογένεια το  αηδόνι του  Γυφτομαχαλά , την  αξέχαστη Τουρκοκατίνα ή  Ταρανοκατίνα , κατά  κόσμον  Κατίνα Μάρκου – Γεωργουσοπούλου , που ..τράνταζε  τη  ρεματιά  με  την  υπέροχη  φωνή  της , βαλαντώνοντάς  μας όλους ..
   Αναφερθήκαμε , πιο πάνω  φίλοι μου στο τι..τράβαγε η δόλια η νοικοκυρά , η μάνα , να τα βολέψει , να μπαλώσει τα..αμπάλωτα , κάποια στιγμή θα μπορέσουμε να θίξουμε το θέμα αυτό , με όλες του τις...προεκτάσεις , για το ρόλο της νοικοκυράς στη..λειτουργία της Λιδορικιώτικης οικογένειας , το ρόλο της μάνας στην οικογενειακή ζωή , που πιστεύω πως ήταν ...πρωταγωνιστικός , εκ των πραγμάτων , άλλο το τι...λέμε , κι' άλλο τι..γίνεται... “

   Ας  γυρίσουμε  όμως  στο  θέμα  μας , εκτός  απ’ τα  γλυκά  και  τα  φαγητά έπρεπε η  νοικοκυρά να  ζυμώσει το  Χριστόψωμο , τις  κουλούρες  για  τα  βαφτιστήρια και  φυσικά  το  ψωμί του  σπιτιού .
   Αφού  λοιπόν  η  νοικοκυρά ..ξεθεωνόταν στις  άλλες  δουλειές καθόταν  το  βράδυ να  ζυμώσει τα  χριστουγεννιά-  τικα  ψωμιά  με  τα  κεντίδια και τα ..” αρνάκια “ όπως τα  λέγαμε και  δεν  έφτανε  η  κούραση  και  η  ταλαιπωρία  της  αλλά  είχε  από πάνω της  και  τα  παιδιά που την ..πιλατεύανε  θέλοντας  να  παίξουν  με  το  ζυμάρι ..
  Σε  “ πρώτο  παραχέρι “ επίσης  ήταν  και οι  περίφημες παραδοσιακές  καρό  πετσέτες , μπλε και  κόκκινες , γιατί μ’αυτές θα  τύλιγαν  την  πιατέλα  με  τα  γλυκά ή τις  πίτες  που  θα  πήγαιναν  στους  συγγενείς  και τους  φίλους χρονιάρες  μέρες ..
   Έτσι , έβλεπες  στο  δρόμο , πολλά  παιδιά , αγόρια  κορίτσια , με  πιατέλες  τυλιγμένες  με  πετσέτες χρωματιστές  , να  κυκλοφορούν  εκτελώντας  τις..αποστολές , και  συνήθως και  στην  επιστροφή  είχαν  πάλι ανάλογο φορτίο , αφού  τους  έδιναν πάνω  κάτω  τα  ίδια καλούδια  για  το  σπίτι  τους .
Κάλαντα  2008
Κάλαντα 2008
Φωτογραφίες  απ’ τα κάλαντα των Χριστουγέννων του  2008 στο  Λιδορίκι , η  Νίκη  Καραστάθη με  τη  φίλη  της Γιώτα  Μποβιάτση τα  “ λένε “ στο  Καψαλαίϊκο ...


   Την  παραμονή , πρωί – πρωί , αχάραγο  ακόμα , τα  παιδιά  έρχονταν για  να  πούνε  τα  κάλαντα , πάλι  η  νοικοκυρά έπρεπε να το..αντιμετωπίσει κι’ αυτό , έχοντας  κανένα  ψιλό , ή  με  γλυκό ή  κουλούρι , ό,τι τέλος  πάντων  βρισκόταν .
   Τα  κάλαντα  στο  Λιδορίκι, απ’ όσο  γνωρίζω , λέγονταν  πάντα την  παραμονή  πρωί – πρωί  , και όχι απόγευμα  όπως σε άλλα  μέρη , βέβαια για  προπολεμικά δεν μπορούμε  να  πούμε με  σιγουριά .    Τα  κάλαντα είναι  και  ήταν τα  συνηθισμένα , που  λέγονται  στη  Ρούμελη τουλάχιστον :
   Καλήν  ημέραν άρχοντες , αν  είναι  ο  ορισμός  σας 
  Χριστού τη  θεία γέννηση , να  πω  στ’ αρχοντικό  σας .
  Χριστός  γεννάται  σήμερον , εν  Βηθλεέμ τη..πόλει
  οι ουρανοί  αγάλλονται  , και  χαίρει  η  φύση  όλη .
  Εν τω  σπηλαίω  τίκτεται εν  φάτνη  των  αλόγων 
ο  Βασιλεύς  των  Ουρανών και  ποιητής  των  όλων κλπ..κλπ 
   Ο αξέχαστος  Λιδορικιώτης  Σπύρος  Σφέτσος  - Καλέρης , πριν  πεθάνει μου  άφησε  ένα τετράδιο πολύφυλλο , στο  οποίο  είχε  καταγράψει  πολλά Λιδορικιώτικα , ιστορίες , παροιμίες , γιορτές , ήθη  και  έθιμα και  κάλαντα .
   Στα  Χριστουγεννιάτικα  κάλαντα  αναφέρει τα παρακάτω :
Χριστούγεννα , πρωτούγεννα , πρώτη γιορτή του  χρόνου 
για  βγάτε , δέστε  , μάθετε πως  ο  Χριστός  γεννάται , 
γεννάται  κι’ ανατρέφεται με  μέλι  και  με  γάλα 
το μέλι  τρων οι  άρχοντες  το  γάλα οι  αφεντάδες .
Ανοίξτε τα  σεντούκια  σας τα  διπλοκλειδωμένα 
και  δώστε  για  τον  κόπο  μας . απ’ το  χρυσό  πουγκί  σας .
Αν  είστε  απ’ τους  άρχοντες , φλουριά  μην  τα  λυπάστε 
αν  είστε απ’ τους  δεύτερους τάληρα  και  δραχμίτσες 
κι’ αν  είστε απ’ τους  πάμπτωχους ένα ζευγάρι  κότες .
Και  σας καληνυχτίζουμε πέστε  να  κοιμηθείτε 
ολίγον  ύπνο πάρετε κι’ έπειτα  σηκωθείτε 
στην  εκκλησιά να  τρέξετε μ’ όλη  την  προθυμία 
και  του  Θεού  ν΄ακούσετε τη θεία  λειτουργία ..

Εδώ  όμως , όπως  βλέπουμε υπονοείται  εμμέσως  πλην..σαφώς , πως  τα  κάλαντα  λέγονταν  αργά  το  απόγευμα  μάλλον  προς  βραδάκι , βέβαια  αυτά  αφορούν  στο  προπολεμικό Λιδορίκι , όμως  είναι  μια  περίπτωση  που  απαντιέται σε  πολλά  μέρη  της  Πατρίδας  μας .
   Τα παιδιά , μπορεί  όλη  τη  μέρα  να  σεργιανούσαν λέγοντας  κάλαντα  ή παίζοντας  στις  Λάκκες ή  στο  Γυμνάσιο , το  βράδυ  όμως παραφύλαγαν να  ακούσουν  και  να  δουν  τους  καλικαντζάρους που  κατούραγαν  και  έσβηναν  τη  φωτιά .
   Όσοι  απ’ τους  συμμαθητές και   φίλους  μου  είχαν  παππούδες  και  γιαγιάδες , τέτοιες  βραδιές , χόρταιναν  να  ακούνε  ιστορίες  και ..παραμύθια και  βέβαια  τη  άλλη  μέρα  μας  τα  λέγανε , κάτι που  προσωπικά  με ..πόναγε , με ..πίκραινε , γιατί  δυστυχώς δεν  γνώρισα  ούτε  παππού  ούτε  γιαγιά , μεγάλη  ατυχία… 

   Καλή  σας  μέρα  και  ΧΡΟΝΙΑ  ΠΟΛΛΑ 
  
      www.lidoriki.com 

No comments: